Kaarten en atlassen

De collectie kaarten en atlassen van het Trésor biedt een indrukwekkend overzicht van de ontwikkeling van Nederland en de wereld zoals die vanaf de zestiende eeuw in kaart werd gebracht. Het zwaartepunt ligt bij kaarten en atlassen van vóór 1901, die niet alleen de geografische kennis van hun tijd weerspiegelen, maar ook laten zien hoe cartografen, landmeters, bestuurders en ingenieurs het landschap onderzochten, vastlegden en vormgaven.

De verzameling omvat werken van enkele van de belangrijkste Nederlandse en Europese kaartenmakers en uitgevers. Vertegenwoordigd zijn onder meer Abraham Ortelius, de grondlegger van de moderne atlas, Gerard Mercator,  met zijn projectiemethode die de zeevaart ingrijpend beïnvloedde, Jodocus Hondius, Johannes Janssonius, Willem Janszoon Blaeu en Joan Blaeu, die de Nederlandse cartografie in de zeventiende eeuw naar een internationaal hoogtepunt brachten. In de collectie zijn ook de uitgeversfamilies Visscher, De Wit en Schenk vertegenwoordigd.

Nederlandse kaarten: rivieren, kust en waterbeheer

De collectie vormt een belangrijke bron voor onderzoek naar de geschiedenis van de cartografie, het waterbeheer, de ruimtelijke ordening en de inrichting van Nederland. Zij omvat rivierkaarten van de Rijn, Waal, Gelderse IJssel, Merwede, Biesbosch en Maas, kaarten van havens en kustgebieden, zoals de Waddenzee, de Zuiderzee en de Zeeuwse wateren, en kaarten van dijken, droogmakerijen en andere waterstaatkundige werken.

Deze kaarten laten zien hoe Nederland zich ontwikkelde tot een land dat zijn bestaan voor een belangrijk deel aan de beheersing van het water dankt. Zij documenteren eeuwen van landwinning, bedijking en infrastructurele ontwikkeling en vormen daarmee een onmisbare bron voor de geschiedenis van het Nederlandse landschap.

Kaarten van de wereld

Naast de Nederlandse kaarten bezit het Trésor een bijzondere verzameling kaarten van Europa en daar buiten, voornamelijk uit de zeventiende en achttiende eeuw. Hieronder bevinden zich onder andere kaarten van Bengalen, Java, de Filipijnen, de West-Indische eilanden, Cuba, Kreta, Siberië en Kamtsjatka.

Veel kaarten zijn niet alleen van wetenschappelijke betekenis, maar ook van grote artistieke waarde. Fraaie cartouches, wapens, allegorische voorstellingen, zeemonsters, schepen en windrozen maken deze kaarten tot kunstwerken waarin cartografie, grafische kunst en boekdrukkunst samenkomen.

De Krayenhoffkaart

Een van de bijzondere kaarten uit de collectie is de Krayenhoffkaart van Nederland op schaal 1:115.200.

Na de stichting van de Bataafse Republiek in 1795 ontstond behoefte aan een betrouwbare en uniforme topografische kaart van het gehele land. Baron Cornelis Rudolphus Theodorus Krayenhoff (1758–1840) kreeg de opdracht Nederland op basis van een landelijke driehoeksmeting nauwkeurig in kaart te brengen. Tussen 1798 en 1822 werden de opmetingen uitgevoerd en de kaartbladen gegraveerd. Het eerste blad verscheen in 1809; de laatste herziene druk dateert uit 1870. De complete kaart bestaat uit negen bladen en geldt als een mijlpaal in de Nederlandse cartografie en de ontwikkeling van de geodesie.

Digitalisering

Dankzij een subsidie van de Mondriaan Stichting is in 2007 en 2008 een belangrijk deel van de kaartencollectie gedigitaliseerd. De kerncollectie, bestaande uit circa 700 kaarten en losse atlasbladen, werd professioneel gefotografeerd en via de bibliotheekcatalogus digitaal toegankelijk gemaakt. Momenteel wordt gewerkt aan het opnieuw beschikbaar stellen van deze digitale collectie, zodat onderzoekers en andere belangstellenden de kaarten ook online kunnen raadplegen.

•